एकजना महालेखा परीक्षक सरकारी अस्पतालमा अडिट गर्न पुगेका थिए । कामको सिलसिलामा उनी आफैं बिरामी भएर त्यही अस्पतालमा भर्ना हुनुपर्यो । अडिटका क्रममा देखेका कमजोरीहरू आफैं बिरामी भएपछि झन् प्रष्टसँग देखे ।
बिरामीहरूलाई एनपीओ ‘केही पनि मुखबाट नखाने’, अप्रेसनपछिको तरल डाइट, सिप्स वा सफ्ट डाइटमा राख्दा पनि अस्पतालले पूरा डाइटकै हाजिरी लगाएर टेन्डरअनुसारको रकम दैनिक २००–३०० रुपैयाँ दाबी गरिरहेको थियो । अप्रेसनअघि वा अप्रेसन सकिएपछि सुरुमा बिरामीले खाने खर्च ५० रुपैयाँभन्दा कम भए पनि राज्यले पूर्णरकम तिर्नुपर्ने अवस्था थियो ।
यो घटनाले सरकारी अस्पतालहरूको डाइट व्यवस्थापन प्रणालीमा रहेको गम्भीर कमजोरी उजागर गरेको छ । यो प्रणालीले राज्यको ठूलो रकम दुरुपयोग मात्र गर्दैन, बिरामीको स्वास्थ्य सुधारमा पनि नकारात्मक प्रभाव पार्छ ।
पोषणको चिकित्सकीय महत्व
चिकित्सकीय उपचार जति उन्नत भए पनि सन्तुलित खानेकुरा नभए बिरामीको रिकभरी प्रक्रिया ढिलो हुन्छ । शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुन्छ, रगतमा एल्बुमिनको स्तर घट्छ, घाउ चाँडो निको हुँदैन र जटिलताहरू बढ्छन् । त्यसैले हरेक बिरामीलाई उसको स्वास्थ्य अवस्था र आवश्यकता अनुसारको खाना दिनुपर्ने वरिष्ठ पोषणविद् भूपाल बानियाँको भनाइ छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन र विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनहरूले पनि अस्पतालमा पोषणको कमीलाई आईसीयूमा हुने मृत्युको प्रमुख कारणमध्ये एक मान्छन् । त्यसैले अस्पतालमा दिइने खाना बिरामीका लागि महत्वपूर्ण छ ।
अस्पतालमा दिइने खाना केवल ‘खाना’ मात्र होइन, यसले औषधिको रूपमा काम गर्छ । विशेष गरी शल्यक्रिया गरिएका बिरामी, क्यान्सर, मधुमेह, मिर्गौला रोग भएका व्यक्ति र बालबालिका तथा वृद्ध बिरामीमा पोषण व्यवस्थापन अत्यन्त संवेदनशील विषय हो । त्यसैले बिरामीको आवश्यकता अनुसार खाना उपलब्ध गराउनु पर्ने वरिष्ठ पोषणविद् बानियाँ बताउँछन् ।
‘नेपालका धेरैजसो सरकारी अस्पतालमा यो पक्षलाई प्राथमिकता दिइएको देखिँदैन’ बानियाँ भन्छन्, ‘बिरामीको अवस्था र उसको अवश्यकता अनुसार उसले खाना पाउने हो भने छिटो निको हुन्छ र राज्यलाई आर्थिक भार कम पर्छ ।
वर्तमान अवस्था : पुरानो प्रणालीको कमजोरी
अधिकांश सरकारी अस्पतालहरूमा डाइट व्यवस्थापन पूरानै तरिकाले गरिन्छ । वीर अस्पताल, राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टर, प्रदेश अस्पताल सुर्खेत, प्रादेशिक अस्पताल मलंगवा जस्ता ठूला तथा मध्यम अस्पतालहरूमा कागजी प्रणालीकै आधारमा खाना वितरण गरिन्छ ।
राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरका पोषणविद् डेनिस सिटौलाका अनुसार बिरामीको आवश्यकता अनुसार खाना दिइन्छ तर कम्प्युटराइज्ड सिस्टम नभएका कारण कहिँलेकाँही फुल डाइट नचाहिने बिरामीको नाममा पनि फूल डाइटकै खर्च जाने सम्भावना रहन्छ ।
प्रदेश अस्पताल सुर्खेतकी पोषणविद् सम्झना हमाल शाहीका अनुसार यहाँ सबै बिरामीलाई निःशुल्क खाना दिइन्छ । बिहान दाल–भात–तरकारी, दिउँसो दूध–बिस्कुट वा फलफूल र बेलुका फेरि दाल–भात दिइन्छ । मधुमेहका बिरामीलाई आलु नहालिएको तरकारी र बढी सलाद दिइन्छ । तर प्रणाली नभएका कारण बिरामीले खान नसक्ने अवस्थामा पनि फुल डाइट पठाइने समस्या देखिन्छ ।
superadmin
5 months agoराष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरका पोषणविद् डेनिस सिटौलाका अनुसार बिरामीको आवश्यकता अनुसार खाना दिइन्छ तर कम्प्युटराइज्ड सिस्टम नभएका कारण कहिँलेकाँही फुल डाइट नचाहिने बिरामीको नाममा पनि फूल डाइटकै खर्च जाने सम्भावना रहन्छ ।
superadmin
5 months agoफेरि दाल–भात दिइन्छ । मधुमेहका बिरामीलाई आलु नहालिएको तरकारी र बढी सलाद दिइन्छ । तर प्रणाली नभएका कारण बिरामीले खान नसक्ने अवस्थामा पनि फुल डाइट पठाइने समस्या